Τι καθορίζει το μουσικό μας γούστο; Τι είναι «καλή» μουσική και ποιος ο ρόλος της εκπαίδευσης;

Γιώργος Κούτρας | geokoo.com

Μουσικά στερεότυπα

–Μα εξ’ ορισμού η κλασική μουσική είναι βαρετή, ποιο παιδί θα μπορούσε να την ακούσει;

–Έχουμε αποτύχει σαν γονείς, ακούει μόνο τραπ!

–Αυτός μπορεί να είναι πλούσιος, αλλά είναι πολύ κουλ τύπος, πηγαίνει σε ρεμπετάδικα!

–Τα αγόρια ακούνε ροκ επειδή είναι δυναμικά και τα κορίτσια μπαλάντες επειδή είναι ευαίσθητα!

–Και τι νόημα έχει που έμαθε ένα μουσικό όργανο, αφού ακούει τη μουσική που ακούνε όλοι!

«3 παράγοντες που καθορίζουν το μουσικό μας γούστο»

Ηλικία

Τα «ανοιχτά» αυτιά της παιδικής ηλικίας

Το μουσικό γούστο των μικρών παιδιών 6–7 χρονών έχει μεγάλο εύρος. Κλασική, λαϊκά, παραδοσιακή, ποπ — όλα είναι μουσική! Πρακτικά, ακούνε τα πάντα χωρίς κάποια αυστηρή κριτική διάθεση. Αυτή είναι μια παρατήρηση η οποία επιβεβαιώνεται συνεχώς από τη μουσική έρευνα και κάτι που λίγο πολύ όλοι οι δάσκαλοι το γνωρίζουν… παρότι λίγοι θέλουν να το παραδεχτούν και ακόμη λιγότεροι το αξιοποιούν.

Η ανοιχτωσιά αυτή αλλάζει δραματικά γύρω στα 12–13. Ο έφηβος δεν ακούει πλέον «μουσική» — επιλέγει ταυτότητα. Η μουσική γίνεται σύμβολο, δήλωση και διαβατήριο για να ενταχθεί σε ένα νέο περιβάλλον. Ένα νέο περιβάλλον το οποίο οφείλει να είναι διαφορετικό από αυτό των γονιών του. Οι μουσικές προτιμήσεις στενεύουν και αυτό είναι το αναμενόμενο…

Ωστόσο, στα πρώτα φοιτητικά χρόνια (18–19) η παλέτα (συνήθως) ξαναανοίγει. Ο νέος ενήλικας αρχίζει να εξερευνεί και πάλι, να ακούει με νέα αυτιά, να βρίσκει ενδιαφέρον σε είδη που παλιότερα απέρριπτε. Το γιατί συμβαίνει αυτό, η έρευνα του LeBlanc (1988) το περιγράφει με ακρίβεια εδώ και δεκαετίες.

Η συνεισφορά της μουσικής εκπαίδευσης

Υπάρχει ένα ερώτημα που απασχολεί τόσο τους δασκάλους όσο και τους γονείς: μπορεί η εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου να διευρύνει τους μουσικούς ορίζοντες ενός μαθητή; Η απάντηση είναι θετική.

Οι έφηβοι που έχουν παρακολουθήσει μαθήματα μουσικής εκτός σχολείου, μαθαίνοντας κάποιο μουσικό όργανο ή παίζοντας σε μπάντα, δείχνουν μεγαλύτερη δεκτικότητα σε μουσικά είδη που δεν ανήκουν στον στενό κύκλο της ηλικίας τους — κυρίως στην κλασική μουσική.

Κοινωνική «τάξη»

Snobs – omnivores

Γιατί οι άνθρωποι των υψηλών κοινωνικών τάξεων ακούνε πλέον και λαϊκές μουσικές; Είναι απλώς πιο κουλ απ’ ό,τι ήταν παλιά, ή υπάρχει κάποιος άλλος λόγος;

Το στερεότυπο που θέλει τους ανθρώπους των υψηλών κοινωνικών τάξεων να ακούνε μόνο κλασική μουσική — τη μουσική που είναι συνυφασμένη με τις παραδόσεις της αστικής ή αριστοκρατικής τάξης — έχει αλλάξει εδώ και πολλά χρόνια.

Η έρευνα των Peterson & Kern (1996) ασχολήθηκε αρκετά με αυτό το θέμα και εξέτασε την αλλαγή των μουσικών προτιμήσεων των υψηλών τάξεων: από μία κουλτούρα αποκλεισμού (snob) σε μία κουλτούρα αποδοχής (παμφάγοι / omnivores).

Η αλλαγή αυτή, κατά τους ερευνητές, αποτελεί περισσότερο μία κίνηση στρατηγικής ενσωμάτωσης αντί αποκλεισμού… έναν εξευγενισμό των λαϊκών χαρακτηριστικών αυτών των μουσικών, χωρίς ωστόσο την αντίστοιχη ισότιμη αντιμετώπισή τους.

Φύλο

Αγόρια – κορίτσια — τα στερεότυπα που ισχύουν και κάποια που αλλάζουν

Το στερεότυπο κατά το οποίο τα αγόρια ακούνε πιο δυναμική ροκ μουσική και τα κορίτσια πιο συναισθηματική μοιάζει να ισχύει και να επιβεβαιώνεται και σε πιο σύγχρονες έρευνες.

Ωστόσο, τι γίνεται όταν εξετάζονται ανεξάρτητα χαρακτηριστικά που συχνά αποδίδονται στερεοτυπικά στο φύλο, όπως η ευαισθησία και η δυναμικότητα;

Εδώ τα πράγματα αλλάζουν: η έρευνα της Colley (2008) έδειξε ότι αγόρια με ιδιαίτερη συναισθηματική ευαισθησία και μεγάλη εκφραστική παλέτα έτειναν να έχουν πολύ μεγαλύτερο μουσικό εύρος απ’ ό,τι τα αγόρια που δεν είχαν τον ίδιο βαθμό ενσυναίσθησης. Επομένως, τα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με το φύλο μοιάζουν να είναι πιο αποτελεσματικοί παράγοντες από το ίδιο το φύλο.

Πώς διαμορφώνεται το μουσικό γούστο;

Τι σημαίνουν όλα αυτά για γονείς και δασκάλους;

Για τους γονείς: η μουσική «στενότητα» της εφηβείας είναι μία φάση (συνήθως) και έχει κοινωνική εξήγηση. Η μουσική εκπαίδευση — όχι το κράξιμο — μπορεί να τη διευρύνει. Οι μουσικές προτιμήσεις των παιδιών σχετίζονται περισσότερο με την ανάγκη τους να ανήκουν σε μία ομάδα συνομηλίκων παρά με το ίδιο το μουσικό περιεχόμενο των μουσικών αυτών. Αν θέλετε να ανοίξετε κι άλλες μουσικές πόρτες, η ενεργός ενασχόληση με ένα μουσικό όργανο ή η ένταξη σε ένα μουσικό περιβάλλον είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος.

Για τους εκπαιδευτικούς: το μουσικό γούστο των μαθητών δεν πρέπει ποτέ να είναι εμπόδιο — είναι σημείο εκκίνησης. Είναι μια φωτογράφιση της στιγμής, και κανείς δεν ξέρει πού μπορεί να φτάσει ένα παιδί αν του δοθούν νέα ερεθίσματα.

Αν θέλεις να εμβαθύνεις σε αυτά τα ευρήματα — από την έρευνα της Παπαπαναγιώτου για τα ελληνικά σχολεία μέχρι τις διεθνείς μελέτες για τάξη και φύλο — μπορείς να διαβάσεις την πλήρη ακαδημαϊκή μου εργασία στο ResearchGate:

«Κοινωνικοί Προσδιορισμοί των Μουσικών Προτιμήσεων: Μια Ανάλυση Ηλικιακών, Ταξικών και Έμφυλων Παραγόντων» → ResearchGate

Υ.Γ. Αφιερωμένο στο Δημητράκο, που μου είχε πει για εκείνο το αναγεννησιακό κομμάτι που έμαθε (Dance of the Washerwomen) ότι ήταν το πιο όμορφο πράγμα που έχει ακούσει — και το αγαπημένο της κοπέλας του!